Festa della Madonna della Salute w Wenecji. Historia oraz tradycje

Listopadowa Wenecja ma swój szczególny rytm i niezapomniany klimat. Wąskie uliczki wypełniają się mieszkańcami zmierzającymi w stronę Dorsoduro, nad Canal Grande pojawia się tymczasowy most, a przed bazyliką gromadzą się ludzie ze świecami w dłoniach. 21 listopada miasto obchodzi Festa della Madonna della Salute i bez wątpienia jest to jedno z najważniejszych i najbardziej osobistych świąt w weneckim kalendarzu.

Dla turystów to okazja, by zobaczyć Wenecję z nieco innej strony, ale dla mieszkańców – dzień głęboko zakorzeniony w historii rodzin, lokalnej tradycji i religijności. Być może i Ty nigdy wcześniej nie zgłębiałeś tego tematu i nie wiesz, że za tym listopadowym zwyczajem kryje się opowieść o epidemii i obietnicy złożonej przez władze Republiki Weneckiej i świątyni, która do dziś dominuje nad wejściem do Canal Grande. To historia warta zatrzymania się…

Festa della Madonna della Salute, to historia, która zaczęła się od epidemii

W 1630 roku Wenecję dotknęła jedna z najtragiczniejszych epidemii dżumy w jej historii. Choroba szybko rozprzestrzeniała się w mieście, zbierając tysiące ofiar. Sytuacja była dramatyczna. Władze podejmowały kolejne działania, ale zaraza nie ustępowała.

Melchiorre Gherardini, Piazza di San Babila durante la peste del 1630. Historyczne przedstawienie epidemii dżumy w Mediolanie, która w latach 1629-1631 dotknęła północne Włochy, w tym również Wenecję.

Źródło zdjęcia: Melchiorre Gherardini, Piazza di San Babila durante la peste del 1630, Wikimedia Commons.

22 października 1630 roku doża Nicolò Contarini wraz z Senatem Republiki Weneckiej złożyli uroczyste ślubowanie. Obiecali wznieść kościół poświęcony Maryi, jeśli miasto zostanie uwolnione od epidemii. Wenecki Senat zobowiązał się również do corocznego pielgrzymowania do nowej świątyni w dniu upamiętniającym ocalenie Wenecji.

Jesienią 1631 roku epidemia zaczęła wygasać, a dokładnie 21 listopada ogłoszono, że miasto jest wolne od zarazy. Według dokumentów Archiwum Państwowego w Wenecji epidemia pochłonęła niemal 47 tysięcy ofiar. Tego dnia władze i mieszkańcy udali się w uroczystej procesji do tymczasowego kościoła wzniesionego w miejscu przeznaczonym pod przyszłą bazylikę. W ten sposób rozpoczęła się tradycja, która przetrwała kolejne stulecia.

Pierwszą edycję święta odnotowano 28 listopada 1631 roku. Z czasem 21 listopada na stałe stał się dniem pielgrzymki i dziękczynienia. Nazwa Madonna della Salute oznacza Matkę Bożą Zdrowia. Weneńczycy zwracali się do Maryi z prośbą o ochronę przed chorobami, a później również z osobistymi intencjami dotyczącymi zdrowia i życia swoich bliskich.

Bazylika Santa Maria della Salute, czyli spełniona obietnica Wenecjan

Świątynia, którą obiecano wznieść w czasie epidemii, miała być wyrazem wdzięczności całego miasta. Jej projekt powierzono Baldassare Longhenie, jednemu z najważniejszych architektów weneckiego baroku. Pierwszy kamień położono 1 kwietnia 1631 roku. Budowa trwała kilkadziesiąt lat i zakończyła się w 1681 roku, choć uroczysta konsekracja odbyła się dopiero 9 listopada 1687 roku.

Bazylika stanęła w dzielnicy Dorsoduro, przy wejściu do Canal Grande, naprzeciwko placu św. Marka. Jej charakterystyczna sylwetka z dwiema kopułami i imponującymi schodami prowadzącymi od strony wody szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych widoków Wenecji.

Longhena zaprojektował budowlę na planie centralnym, z ośmioboczną przestrzenią główną i kaplicami rozmieszczonymi wokół niej. Wnętrze jest pełne światła, a bogate dekoracje i dzieła sztuki przypominają o religijnym oraz artystycznym znaczeniu świątyni. Wśród najcenniejszych elementów znajduje się ikona Matki Bożej znana jako Mesopanditissa. Jej przydomek tłumaczy się jako „Pośredniczka Pokoju”.

Madonna Mesopanditissa – ikona z Krety. Ten czczony wizerunek Maryi przybył do Wenecji z Candii (dzisiejszego Heraklionu) 26 lutego 1670 roku. Dziś znajduje się na ołtarzu głównym bazyliki Santa Maria della Salute. Jej historia łączy Wenecję z Kretą i sięga czasów znacznie wcześniejszych niż budowa świątyni. Źródło

Dla Wenecjan bazylika ma znaczenie znacznie wykraczające poza architekturę. Jest materialnym świadectwem obietnicy złożonej w czasie epidemii i symbolem wdzięczności za ocalenie miasta. Każdego 21 listopada historia ta powraca w modlitwach, pielgrzymce i gestach mieszkańców.

21 listopada w Wenecji – jak wygląda Festa della Madonna della Salute?

W dniu święta okolice bazyliki wypełniają się wiernymi. Do Wenecji przyjeżdżają pielgrzymi z różnych części regionu Veneto, a mieszkańcy miasta przychodzą często całymi rodzinami. Dla wielu osób to stały punkt listopadowego kalendarza, powtarzany od dzieciństwa.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów obchodów jest ponte votivo, czyli tymczasowy most pontonowy na Canal Grande. Konstrukcja łączy okolice kościoła Santa Maria del Giglio i San Moisè z dzielnicą Dorsoduro, gdzie znajduje się bazylika. Co ciekawe i dla wielu osób bardzo zaskakujące, ten most buduje się specjalnie na czas święta, aby wierni mogli przejść pieszo przez kanał i dotrzeć do sanktuarium. Samo przejście ma symboliczny wymiar, ponieważ jest częścią pielgrzymki, która od pokoleń łączy mieszkańców Wenecji.

Po dotarciu do bazyliki wiele osób zatrzymuje się przed głównym ołtarzem z ikoną Madonny. Wierni zapalają świece, składają osobiste intencje i modlą się o zdrowie dla siebie oraz bliskich. Cero votivo, czyli świeca wotywna, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli tego dnia. Dla jednych oznacza prośbę o opiekę, dla innych podziękowanie za otrzymane łaski.

W Wenecji cero votivo to najczęściej wysoka, smukła świeca woskowa, zwykle biała lub kremowa. Według informacji Patriarchatu Weneckiego ofiarowane świece po zakończeniu obchodów są zbierane, a wosk może zostać ponownie wykorzystany. Źródło zdjęcia

Wokół bazyliki pojawiają się również stragany z jedzeniem, słodyczami, świecami i drobnymi pamiątkami. W powietrzu miesza się zapach jedzenia z atmosferą religijnego wydarzenia i to naszym zdaniem właśnie w tym połączeniu najlepiej widać charakter święta. Festa della Madonna della Salute pozostaje uroczystością religijną, ale jest też częścią codziennego życia miasta. Spotykają się tu przecież historia, rodzinne przyzwyczajenia i lokalna kultura.

Włoski w Wenecji. Słownictwo i zwroty związane z Festa della Madonna della Salute

Jeśli podczas listopadowego pobytu w Wenecji usłyszysz rozmowę o Festa della Madonna della Salute, dobrze znać kilka charakterystycznych słów i wyrażeń. Przydadzą Ci się również wtedy, gdy chcesz opowiedzieć po włosku o historii miasta, lokalnych zwyczajach czy religijnych obchodach. Jesteś na blogu Szkoły Języka Włoskiego Belle Parole, dlatego nie mogło tu zabraknąć zestawu słownictwa, które pomoże Ci zrozumieć, o czym rozmawiają mieszkańcy.

Najważniejsze włoskie słowa

Jak opowiedzieć o święcie po włosku?

Same słówka to dobry początek, ale najlepiej zapamiętuje się je w całych zdaniach. Oto kilka przykładów, które pomogą Ci opowiedzieć o Festa della Madonna della Salute.

Przydatne zwroty, które możesz usłyszeć w Wenecji

Podczas rozmowy o święcie mogą pojawić się również krótsze wyrażenia. Zwróć uwagę na dopo la (po), ogni anno (każdego roku), anche (również) i migliaia di (tysiące). To bardzo przydatne elementy włoskich zdań, które spotkasz także w innych sytuacjach.

• Dopo la festa – po święcie.
• Dopo la processione – po procesji.
• Anche quest’anno – również w tym roku.
• Ogni anno a novembre – każdego roku w listopadzie.
• Il 21 novembre – 21 listopada.
• Con la famiglia – z rodziną.
• Una delle tradizioni più antiche – jedna z najstarszych tradycji.
• Migliaia di pellegrini – tysiące pielgrzymów.

Takie wyrażenia pomogą Ci budować własne wypowiedzi i swobodniej opowiadać o włoskich zwyczajach. A jeśli uczysz się włoskiego, spróbuj ułożyć trzy własne zdania o Wenecji, wykorzystując poznane słownictwo. To dobry sposób na utrwalenie nowych zwrotów.

Castradina, a więc smak weneckiej tradycji

Trudno opowiedzieć o listopadowym święcie w Wenecji, pomijając jedną z najbardziej charakterystycznych potraw tego dnia. Castradina to tradycyjne danie przygotowywane z mięsa baraniego, najczęściej z udźca wykastrowanego tryka. Mięso jest solone, wędzone i suszone, a następnie długo gotowane. Podaje się je zwykle w formie aromatycznej zupy z kapustą włoską, czyli verze sofegàe.

Historia potrawy wiąże się z epidemią dżumy z XVII wieku i pomocą, jakiej Wenecji udzielali mieszkańcy Dalmacji. Gdy miasto zostało odizolowane, dostawy żywności były bardzo ograniczone. Dalmaccy dostawcy przywozili konserwowane mięso baranie, które można było przechowywać przez dłuższy czas. Ten sposób zabezpieczania żywności miał ogromne znaczenie w okresie kryzysu. Z czasem castradina związała się z obchodami Madonna della Salute i stała się potrawą jedzoną 21 listopada. Tradycja przetrwała do dziś i dla wielu mieszkańców jest równie charakterystyczna dla tego dnia jak przejście przez most pontonowy czy zapalenie świecy w bazylice.

Lubisz nie tylko kosztować włoskich dań ale i je przygotowywać? Pamiętaj więc, że przygotowanie castradiny wymagać będzie od Ciebie sporych pokładów cierpliwości. Mięso trzeba odpowiednio namoczyć, aby pozbyć się nadmiaru soli i intensywnego aromatu wędzenia. Następnie gotuje się je przez kilka godzin, często z dodatkiem warzyw i przypraw. Osobno przygotowuje się kapustę włoską, duszoną powoli na małym ogniu. W niektórych tradycyjnych przepisach cały proces rozkłada się na kilka dni. Nie ma jednak jednej obowiązującej receptury, a czas gotowania zależy między innymi od rodzaju i stopnia wysuszenia mięsa.

Włoski to historie, tradycje i rozmowy, które nie mają końca

W Belle Parole uwielbiamy takie tematy. Jesteśmy Włochami, mówimy również po polsku i chętnie zabieramy naszych kursantów w podróż po kulturze, zwyczajach i codziennym życiu Italii. Możemy godzinami rozmawiać o weneckich świętach, regionalnych potrawach, rodzinnych tradycjach czy różnicach między północą a południem kraju. Czasem od jednego włoskiego słowa przechodzimy do historii całego miasta, a od przepisu na regionalne danie do opowieści o tym, jak naprawdę żyje się we Włoszech.

Taką atmosferę lubimy również na naszych zajęciach. Uczymy włoskiego przez rozmowę, przykłady i tematy, które budzą ciekawość. Chcemy, żebyś poznawał język razem z kulturą, rozumiał kontekst wypowiadanych słów i coraz swobodniej uczestniczył w rozmowach z Włochami. Bo kiedy uczysz się języka od osób, które dorastały we Włoszech, wiele opowieści nabiera zupełnie innego smaku. A jeśli masz ochotę na więcej takich rozmów, zapraszamy do kontaktu.