Czas przeszły włoski ma kilka odsłon. Najczęściej spotkasz się z passato prossimo, imperfetto oraz passato remoto. Każdy z nich służy do opowiadania o przeszłości, ale w nieco innym kontekście. Jeden opisuje konkretne, zakończone sytuacje. Inny wprowadza tło wydarzeń albo powtarzalność. Jeszcze inny pojawia się głównie w literaturze i narracjach historycznych.
I właśnie na tym się dziś skupimy. Na dwóch formach, które usłyszysz i wykorzystasz najczęściej: passato prossimo oraz imperfetto. To one pozwalają swobodnie mówić o tym, co wydarzyło się wczoraj, rok temu czy w dzieciństwie. Jeśli je opanujesz, rozmowy o przeszłości przestaną być stresujące i będą naturalną częścią komunikacji.
Czasowniki posiłkowe w czasie przeszłym
Czasowniki posiłkowe w języku włoskim, czyli avere (mieć) i essere (być) pełnią ważną rolę w tworzeniu złożonych czasów przeszłych.
Wybór czasownika posiłkowego: avere czy essere?
Zapamiętanie poniższych zasad pomoże Ci w poprawnym tworzeniu, a także używaniu czasów złożonych w języku włoskim.
- Czasownik posiłkowy avere – używany jako czasownik posiłkowy oznaczający posiadanie, wykorzystywany do tworzenia czasów złożonych w czasie przeszłym, zwłaszcza passato prossimo.
- Czasownik posiłkowy essere – używany jako czasownik posiłkowy z czasownikami opisującymi ruch, zmianę stanu lub przejście przez określone sytuacje.
Czas przeszły dokonany – passato prossimo
Passato prossimo jest odpowiednikiem polskiego czasu przeszłego dokonanego. Tworzy się go za pomocą wspomnianego już czasownika posiłkowego (essere lub avere) w czasie teraźniejszym, odpowiednio odmienionego przez osoby oraz imiesłowu biernego (participio passato). Używa się go w odniesieniu do:
- czynności, które wydarzyły się przed chwilą,
- zakończonych czynnościach,
- czynności, które wydarzyły się jedna po drugiej.
Jak utworzyć czas przeszły passato prossimo?
Do poprawnego tworzenia czasu przyszłego passato prossimo przydaje się znajomość form imiesłowu biernego najczęściej używanych czasowników oraz zasad odmiany czasowników posiłkowych avere, a także essere. Ogólne kroki tworzenia czasu przeszłego passato prossimo wyglądają następująco:
- Wybierz odpowiedni czasownik posiłkowy.
- Spójrz na rodzaj czasownika głównego – od niego będzie zależała forma imiesłowu biernego. Jeśli jest czasownikiem regularnym, to będzie miał końcówkę -are, -ere, -ire, natomiast jeśli odmienia się w sposób nieregularny, musisz użyć odpowiedniej formy imiesłowu biernego.
- Użyj odpowiedniej formy czasownika posiłkowego, a także imiesłowu biernego.
- Połącz czasownik posiłkowy z imiesłowem biernym.
Zobacz też: Czasowniki modalne włoski – klucz do komunikacji w języku włoskim.
Czasownik posiłkowy avere – wyjątki i niuanse
Istnieją nieregularności w odmianie czasownika avere w niektórych czasach lub osobach, np.:
- Imperfetto: Io avevo (ja miałem/miałam), Tu avevi (ty miałeś/miałaś),
- Forma negatywna: Non ho (nie mam), Non avevo (nie miałem/miałam),
Zwroty idiomatyczne – w niektórych wyrażeniach i zwrotach idiomatycznych czasownik avere może mieć inne znaczenie niż „mieć” w sensie dosłownym, np.:
- Ho fame (Jestem głodny/głodna) – dosłownie „Mam głód”,
- Ho sonno (Jestem śpiący/śpiąca) – dosłownie „Mam sen”,
W niektórych przypadkach nie używa się czasownika posiłkowego do tworzenia czasów złożonych, np.:
- Andare (iść): Sono andato/a (poszedłem/poszłam),
- Venire (przychodzić): Sono venuto/a (przyszedłem/przyszłam).
Chcesz nauczyć się języka włoskiego?
Przykłady zastosowania avere i essere
Większość czasowników w passato prossimo w języku włoskim łączy się z avere jako czasownikiem posiłkowym. Najważniejsza reguła dotyczy możliwości utworzenia strony biernej (takie czasowniki nazywają się przechodnimi). Zazwyczaj zdanie w stronie biernej będzie polegać na tym, że coś zostało zrobione.
Jednak istnieją pewna grupa czasowników, do której stosuje się essere jako czasownik posiłkowy. To głównie czasowniki opisujące ruch, zmianę stanu lub przejście przez określone sytuacje. Oto kilka przykładów:
- Czasowniki ruchu:
- andare (iść): Sono andato/a (Poszedłem/Poszłam),
- venire (przychodzić): Sono venuto/a (Przyszedłem/Przyszłam),
- arrivare (przybywać): Sono arrivato/a (Dotarłem/Dotarłam),
- Czasowniki zmiany stanu:
- diventare (stawać się): Sono diventato/a (Stałem się/Stałam się),
- nascere (rodzić się): È nato/a (Urodził się/Urodziła się),
- Czasowniki przejścia przez określone sytuacje:
- morire (umierać): È morto/a (Zmarł/Zmarła),
- nascere (rodzić się): È nato/a (Urodził się/Urodziła się).
Imperfetto – czas przeszły niedokonany
Imperfetto opisuje czynności powtarzające się w przeszłości, stany długotrwałe oraz tło wydarzeń. Tworzy się go poprzez dodanie odpowiednich końcówek do tematu czasownika. Na przykład:
- Parlavo (mówiłem/mówiłam) – od czasownika parlare,
- Leggevo (czytałem/czytałam) – od czasownika leggere.
Jak wygląda odmiana czasowników w imperfetto?
Imperfetto to czas, w którym większość czasowników odmienia się regularnie. Stosuje się wtedy specyficzne końcówki dla czasowników z trzech głównych grup koniugacyjnych: -are, -ere, a także -ire.
Przykładowa odmiana czasownika regularnego parlare– mówić, zakończonego na -are wygląda następująco:
- Io parlavo (mówiłem/mówiłam),
- Tu parlavi (mówiłeś/mówiłaś),
- Lui/Lei parlava (mówił/mówiła),
- Noi parlavamo (mówiliśmy/mówiłyśmy),
- Voi parlavate (mówiliście/mówiłyście),
- Loro parlavano (mówili/mówiły).
Czasowniki zakończone na -ere, np. scrivere– pisać, odmienia się w następujący sposób:
- Io scrivevo (pisałem/pisałam),
- Tu scrivevi (pisałeś/pisałaś),
- Lui/Lei scriveva (pisał/pisała),
- Noi scrivevamo (pisaliśmy/pisałyśmy),
- Voi scrivevate (pisaliście/pisałyście),
- Loro scrivevano (pisali/pisały).
Z kolei czasowniki zakończone na -ire, np. finire– kończyć, odmienia się tak jak poniżej:
- Io finivo (kończyłem/kończyłam),
- Tu finivi (kończyłeś/kończyłaś),
- Lui/Lei finiva (kończył/kończyła),
- Noi finivamo (kończyliśmy/kończyłyśmy),
- Voi finivate (kończyliście/kończyłyście),
- Loro finivano (kończyli/kończyły).
Zapisz się na zajęcia z native speakerami w Belle Parole!
Chcesz nauczyć się języka włoskiego od Włochów?
Czasy przeszłe to moment, w którym język zaczyna nabierać głębi. Możesz opowiadać o podróżach, pracy, spotkaniach, planach sprzed tygodnia czy kilku lat. Rozmowa nie jest już zbiorem krótkich komunikatów w czasie teraźniejszym. Teraz możesz tworzyć spójne historie. Kto pomoże Ci osiągnąć taki poziom? Powiemy jedno – jesteś w odpowiednim miejscu!
Zapisz się na zajęcia grupowe w Belle Parole!
W Belle Parole uczysz się z rodowitymi Włochami. To kontakt z naturalną wymową, tempem mówienia i zwrotami używanymi na co dzień. Na zajęciach nieustannie pojawiają się dialogi, sytuacje z życia i język, który funkcjonuje poza podręcznikiem.
Program dopasowujemy do poziomu i celu nauki. Prowadzimy zajęcia indywidualne, w kameralnych grupach, a także zajęcia online. Pracujemy z osobami, które przygotowują się do wyjazdu, rozwijają kompetencje zawodowe albo chcą uporządkować gramatykę i mówić swobodnie o przeszłości.
Jeśli szukasz miejsca, w którym język włoski brzmi tak, jak w codziennych sytuacjach, zapraszamy do nas.
Najczęściej zadawane pytania
To jedno z najczęstszych pytań na naszych zajęciach. W dużym skrócie:
Passato prossimo opisuje czynności zakończone, konkretne, jednorazowe. Na przykład: Ho mangiato – zjadłam śniadanie. Mówimy o czymś, co się wydarzyło i zostało zakończone.
Imperfetto z kolei opisuje tło sytuacji, powtarzalność albo stan. Jeśli mówisz o tym, co robiłeś jako dziecko, jak wyglądała pogoda, jaki był Twój nastrój – sięgniesz właśnie po imperfetto. Podstawą jest kontekst i relacja między wydarzeniami.
W czasie passato prossimo potrzebujesz dwóch elementów: czasownika posiłkowego oraz formy participio passato głównego czasownika. Czasownik posiłkowy może być avere odmienionego w czasie teraźniejszym albo czasownika essere.
Z avere łączy się większość czasowników przechodnich, czyli takich, które mają dopełnienie bliższe. Na przykład: Hai visto il film? (Czy widziałeś film?). Z kolei z essere łączą się w większości czasowników nieprzechodnich, szczególnie ruchu i zmiany stanu: Sono andata, Sono arrivato.
To moment, w którym wiele osób się zatrzymuje. Przy użyciu czasownika essere imiesłów bierny zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie.
- Sono andato – rodzaj męski
- Sono andata – rodzaj żeński
Ta zgoda działa też w liczbie mnogiej. W języku polskim nie zwracamy na to takiej uwagi, dlatego warto świadomie to ćwiczyć.
Tak. Passato prossimo czasowniki zwrotne zawsze tworzą z czasownikiem essere (np. Mi sono svegliata albo Ti sei lavato).
Zwróć uwagę, że tu również obowiązuje zgoda participio passato z podmiotem.
Trapassato prossimo opisuje czynność, która wydarzyła się wcześniej, niż inna przeszła czynność. Czyli mamy przeszłość „wcześniejszą” wobec innej przeszłości (np. Quando sei arrivato, avevo già finito).
Najpierw skończyłam, potem ktoś przyszedł. W pewnym sensie to „przeszłość przed przeszłością”. W języku polskim też taką konstrukcję mamy, choć rzadziej się nad nią zastanawiamy.
Tak, istnieje czas przeszły prosty, czyli passato remoto. Używany jest głównie w literaturze, w opowieściach historycznych oraz w niektórych regionach Włoch w mowie codziennej. Jednak na kursach dla początkujących skupiamy się przede wszystkim na passato prossimo i imperfetto, bo to one są najczęściej używane w codziennej komunikacji.
Tak, ale tu pojawia się zależność od bezokolicznika, który po nich stoi. Czasowniki modalne takie jak potere, dovere, volere mogą łączyć się z avere lub essere – w zależności od głównego czasownika.
Na przykład: Ho dovuto studiare ale Sono dovuta andare.
Warto zwrócić uwagę na kontekst całego zdania.
Oto najprostsze podsumowanie passato prossimo:
- składa się z dwóch elementów;
- czasownik posiłkowy jest odmieniony w czasie teraźniejszym;
- dodajemy formę participio passato;
- przy essere imiesłów zgadza się z podmiotem;
- opisuje czynności dokonanych.
Jeśli te zasady są dla Ciebie jasne, masz solidną podstawę do dalszej nauki.
