Przysłówki w języku włoskim

Uczysz się włoskiego i chcesz dokładniej opowiadać o swoim dniu? Same czasowniki pozwalają nazwać czynności, ale zwykle trzeba jeszcze określić, kiedy, gdzie i w jaki sposób je wykonujesz. Gdy zamawiasz kawę, umawiasz się na spotkanie lub opowiadasz o pobycie we Włoszech, przydają się słowa takie jak oggi, qui, spesso i molto. Dzięki nim możesz powiedzieć, że spotkanie odbędzie się dzisiaj, ktoś mieszka blisko, a Ty często uprawiasz sport. Na początku warto poznać kilka podstawowych przysłówków i od razu układać z nimi własne zdania. Jak je rozpoznawać, tworzyć i stosować w codziennej rozmowie?

Czym są przysłówki w języku włoskim?

Przysłówki, czyli włoskie avverbi, doprecyzowują znaczenie czasowników, przymiotników lub innych przysłówków. Mogą też odnosić się do całego zdania i wyrażać ocenę albo przypuszczenie osoby mówiącej. Pomagają odpowiedzieć na pytania: jak, gdzie, kiedy, jak często i w jakim stopniu? Przysłówki nie odmieniają się przez rodzaj ani liczbę.Zmieniają się podmiot oraz forma czasownika, ale przysłówek pozostaje taki sam.

Przymiotniki opisują natomiast cechy ludzi, przedmiotów i zjawisk nazywanych przez rzeczowniki. Różnicę widać w zdaniach La ragazza è attenta – „Dziewczyna jest uważna” oraz La ragazza ascolta attentamente – „Dziewczyna słucha uważnie”. W pierwszym opisujesz osobę, w drugim sposób słuchania.

Jakie są rodzaje przysłówków w języku włoskim?

Przysłówki można uporządkować według tego, jaką informację dodają do wypowiedzi. Poniższa lista przydatnych słów obejmuje sposób, miejsce, czas, częstotliwość, ilość i stopień oraz potwierdzenie, przeczenie i wątpliwość.

Przysłówki sposobu – jak coś robisz?

Przysłówki sposobu określają, jak przebiega czynność. Do przydatnych słów należą:

• bene – dobrze,
• male – źle,
• lentamente– powoli,
• velocemente – szybko,
• attentamente – uważnie,
• volentieri – chętnie.

I ragazzi parlano lentamente oznacza „Chłopcy mówią powoli”, a Ascolto attentamente – „Słucham uważnie”. Jeśli ktoś proponuje wspólne wyjście, możesz odpowiedzieć Vengo volentieri – „Chętnie przyjdę”.

Nie wszystkie przysłówki sposobu kończą się na -mente. Słowa bene, male i volentieri mają własne formy, dlatego warto zapamiętywać je razem z przykładami użycia.

Przysłówki miejsca – gdzie coś się znajduje?

Przysłówki miejsca wskazują położenie osoby lub przedmiotu albo miejsce wykonywania czynności. Należą do nich:

• qui i qua – tutaj,
• lì i là – tam,
• dentro – wewnątrz,
• fuori – na zewnątrz,
• vicino – blisko,
• lontano – daleko.

Il libro è qui to „Książka jest tutaj”, a Abito vicino – „Mieszkam blisko”. Gdy czekasz przed budynkiem, możesz powiedzieć Ti aspetto fuori – „Czekam na Ciebie na zewnątrz”.

Niektóre słowa pełnią różne funkcje w zależności od zdania. W Abito vicino słowo vicino jest przysłówkiem, natomiast w una casa vicina – „pobliski dom” jest przymiotnikiem i przyjmuje formę żeńską.

Przysłówki czasu – kiedy odbywa się czynność?

Przysłówki czasu wskazują, kiedy coś się dzieje. W codziennych rozmowach przydadzą Ci się:

• oggi – dzisiaj,
• ieri – wczoraj,
• domani – jutro,
• adesso i ora – teraz,
• prima – wcześniej,
• dopo – później, potem,
• subito – od razu,
• già – już.

Oggi lavoro oznacza „Dzisiaj pracuję”. Ci vediamo domani przetłumaczysz jako „Zobaczymy się jutro”, a Ti chiamo dopo – „Zadzwonię do Ciebie później”.

Przysłówki częstotliwości – jak często wykonujesz czynności?

Przysłówki częstotliwości wyrażają, jak często wykonujemy czynności. Podstawowe przykłady to:

• sempre – zawsze,
• spesso – często,
• raramente – rzadko,
• mai – nigdy, gdy występuje w odpowiedniej konstrukcji przeczącej.

Faccio spesso sport oznacza „Często uprawiam sport”, a Vado raramente al cinema – „Rzadko chodzę do kina”. Możesz też opowiedzieć o dłuższym okresie: Negli ultimi anni ho viaggiato spesso in Italia – „W ostatnich latach często podróżowałem/podróżowałam po Włoszech”.

Podobną informację przekazują wyrażenia złożone z kilku słów. Ogni giorno oznacza „każdego dnia”, di solito – „zwykle”, a a volte – „czasami”. W zdaniu Bevo un caffè ogni giorno – „Piję kawę każdego dnia” wyrażenie ogni giornookreśla częstotliwość, choć nie jest pojedynczym przysłówkiem.

Jeśli chcesz powiedzieć „Nigdy nie piję kawy”, użyj Non bevo mai caffè. W takim szyku non stoi przed czasownikiem, a mai po nim. Samo mai może mieć inne znaczenie, np. „kiedykolwiek” w pytaniu Sei mai stato in Italia? – „Czy byłeś kiedykolwiek we Włoszech?”.

Przysłówki ilości i stopnia – ile i jak bardzo?

Przysłówki ilości i stopnia pozwalają określić nasilenie czynności lub cechy. Najbardziej przydatne to molto – dużo, bardzo, poco – mało, troppo – za dużo, zbyt, abbastanza – wystarczająco, dość, più – więcej, bardziej oraz meno – mniej.

Studio molto oznacza „Dużo się uczę”, Parlo poco – „Mało mówię”, a Questo esercizio è abbastanza facile – „To ćwiczenie jest dość łatwe”. W wyrażeniu troppo velocemente – „zbyt szybko” przysłówek troppo określa inny przysłówek.

Tłumaczenie zależy od kontekstu. Molto w molto interessante oznacza „bardzo”, natomiast w Lavoro molto – „dużo”. Nie określa dokładnej liczby godzin pracy, lecz jej dużą ilość.

Przysłówki twierdzenia, przeczenia i wątpliwości

Do potwierdzania służą m.in. sì – tak i certamente – z pewnością. Zaprzeczenie wyrażają no – nie oraz non – nie, stosowane w różnych konstrukcjach. Wątpliwość lub przypuszczenie wprowadzają forse – może i probabilmente – prawdopodobnie.

Forse viene domani oznacza „Może przyjdzie jutro”. Słowo forse nie potwierdza tej informacji i jej nie zaprzecza – pokazuje brak pewności. Z kolei È davvero vero? – „Czy to naprawdę prawda?” zawiera davvero, które w tym zdaniu wzmacnia pytanie o prawdziwość informacji.

W języku włoskim istnieje zatem kilka grup słów pozwalających zaznaczyć stosunek do wypowiedzi. Nie należy jednak przypisywać sì, no i forse jednej funkcji tylko dlatego, że wszystkie mogą pojawić się jako krótkie odpowiedzi.

Jak tworzyć przysłówki z końcówką -mente?

Wiele włoskich przysłówków powstaje z przymiotników przez dodanie przyrostka -mente. Przy przymiotnikach zakończonych na -o podstawą jest zazwyczaj forma żeńska liczby pojedynczej. Przymiotnik lento – „powolny” ma rodzaj męski, a jego forma lenta – „powolna” ma rodzaj żeński. Po dodaniu przyrostka otrzymujesz lentamente – „powoli”.

Przyjrzyj się sześciu przykładom:

• lento → lenta → lentamente – powolny → powolna → powoli;
• attento → attenta → attentamente – uważny → uważna → uważnie;
• rapido → rapida → rapidamente – szybki → szybka → szybko;
• veloce → velocemente – szybki/szybka → szybko;
• facile → facilmente – łatwy/łatwa → łatwo;
• regolare → regolarmente – regularny/regularna → regularnie.

Kiedy zachować końcowe -e, a kiedy je usunąć?

Przymiotniki zakończone na -e mają zwykle tę samą formę dla obu rodzajów w liczbie pojedynczej. W wielu przypadkach dodajesz przyrostek bez usuwania tej samogłoski: veloce → velocemente, felice → felicemente.

W formach zakończonych na -le lub -re, w których przed l albo r występuje samogłoska, końcowe -e znika. Stąd facile → facilmente, gentile → gentilmente oraz regolare → regolarmente. Zasady nie należy rozciągać na każdy przymiotnik kończący się na -e.

Niektóre formy wymagają osobnego zapamiętania, np. leggero → leggermente – lekki → lekko oraz violento → violentemente – gwałtowny → gwałtownie. Ponadto nie od każdego przymiotnika tworzy się powszechnie używany przysłówek. W innych przypadkach naturalniejsza może być konstrukcja in modo…, czyli „w sposób…”.

Czy przysłówek utworzony od formy żeńskiej ma rodzaj?

Forma żeńska służy do utworzenia słowa, ale gotowy przysłówek nie ma odmiany przez rodzaj i liczbę. W zdaniach Il ragazzo risponde attentamente i Le ragazze rispondono attentamente słowo attentamente pozostaje niezmienione.

Przyrostek -mente wywodzi się z łacińskiego słowa mens, oznaczającego „umysł”. Podobny sposób tworzenia przysłówków wykorzystuje również język hiszpański. We włoskim współczesna forma z -mente jest jednym wyrazem.

Gdzie umieszczać przysłówki we włoskim zdaniu?

Miejsce przysłówka zależy od jego funkcji i tego, co chcesz powiedzieć. Przysłówki sposobu często stoją po czasowniku: Parla chiaramente – „Mówi jasno”. Nie oznacza to, że wszystkie przysłówki należy zawsze umieszczać w tym miejscu.

Gdy przysłówek określa przymiotnik lub inny przysłówek, zwykle stoi przed nim: molto interessante – „bardzo interesujący”, abbastanza bene – „dość dobrze”. W czasach złożonych niektóre przysłówki pojawiają się między czasownikiem posiłkowym a imiesłowem: Ho già mangiato – „Już zjadłem/zjadłam”.

Przysłówki czasu mogą stać np. na początku lub końcu wypowiedzi: Domani parto i Parto domani oznaczają „Jutro wyjeżdżam”. Przesunięcie słowa może zmienić akcent wypowiedzi, a w niektórych zdaniach także jej znaczenie.

Dobra ilustracja tej drugiej sytuacji to Ho risposto semplicemente – „Odpowiedziałem/odpowiedziałam w prosty sposób” i Ho semplicemente risposto – „Po prostu odpowiedziałem/odpowiedziałam”. W pierwszym zdaniu semplicemente opisuje sposób udzielenia odpowiedzi, a w drugim ogranicza wypowiedź do samego faktu odpowiedzenia.

Bene, buono, molto i non – jak uniknąć typowych błędów?

Bene jest przysłówkiem i oznacza „dobrze”. Użyjesz go np. w zdaniu Parlo bene italiano – „Mówię dobrze po włosku”. Buono to przymiotnik oznaczający „dobry”; opisuje cechę i odmienia się, np. Il caffè è buono – „Kawa jest dobra” oraz La pizza è buona – „Pizza jest dobra”.

Kiedy oceniasz sposób wykonania czynności, przyda Ci się bene. Jeśli opisujesz smak kawy lub pizzy, użyjesz odpowiedniej formy buono.

Dlaczego molto czasem się odmienia?

W funkcji przysłówka molto pozostaje nieodmienne. Poprawne są więc molto interessante – „bardzo interesujący/interesująca” oraz molto interessanti – „bardzo interesujący/interesujące”. Formę zmienia przymiotnik interessante, a nie przysłówek.

Przy rzeczowniku molto może jednak pełnić funkcję przymiotnika określającego ilość. Wtedy dostosowuje się do rodzaju i liczby: molto tempo – dużo czasu, molta acqua – dużo wody, molti libri – wiele książek i molte persone – wiele osób. Aby uniknąć problemów z doborem końcówki, najpierw sprawdź, jaką funkcję pełni molto.

No, non oraz sì – różnice w użyciu i pisowni

No może być samodzielną odpowiedzią na pytanie. Non służy natomiast do tworzenia przeczenia i w prostym zdaniu zwykle stoi przed czasownikiem: Non capisco – „Nie rozumiem”. Nie zastępuj tej konstrukcji zdaniem No capisco.

Zwróć też uwagę na zapis sì z akcentem, gdy chcesz powiedzieć „tak”. Si bez akcentu pełni inne funkcje, np. pojawia się przy czasowniku zwrotnym w Si chiama Luca – „Ma na imię Luca”. Pominięcie akcentu nie jest więc obojętne dla poprawności zapisu.

Jak stopniować przysłówki w języku włoskim?

Niektóre przysłówki można stopniować, jeśli ich znaczenie pozwala wskazać większe lub mniejsze nasilenie. Stopień wyższy tworzysz często z più – „bardziej” lub meno – „mniej”. Più lentamente oznacza „wolniej”, a meno frequentemente– „rzadziej”.

Możesz powiedzieć Parla più lentamente di me – „Mówi wolniej ode mnie”. W porównaniu wskazujesz sposób wykonywania czynności przez dwie osoby. Podobne konstrukcje omawiamy w artykule o stopniowaniu przymiotników w języku włoskim.

Zapamiętaj również formy nieregularne: bene → meglio – dobrze → lepiej i male → peggio – źle → gorzej. Nie twórz standardowego stopnia wyższego przez dodanie più do meglio lub peggio. Z kolei benissimo oznacza „bardzo dobrze”, a malissimo – „bardzo źle”.

Nie każdy przysłówek nadaje się do stopniowania. Słowa wskazujące konkretny dzień, np. ieri i domani, nie tworzą zwykłego stopnia wyższego ani najwyższego.

Jak dalej ćwiczyć słownictwo i wymowę?

Wybierz kilka przysłówków i ułóż z nimi zdania o sobie. Zamiast zapamiętywać samo spesso, zapisz np. Leggo spesso – „Często czytam”. Następnie odsłuchaj podobne zdania wypowiadane przez native speakera i powtórz je na głos. Prawidłowa wymowa obejmuje także akcent i intonację, dlatego przydaje się praca z całymi wypowiedziami. Słuchanie połącz z samodzielnym mówieniem i sprawdzaniem własnych przykładów, np. podczas lekcji. Na koniec przygotuj krótkie podsumowanie swojego dnia po włosku i użyj w nim trzech poznanych przysłówków.

Chcesz uczyć się języka włoskiego z Włochami mówiącymi po polsku?

Zapisuję się

Ćwicz włoską gramatykę na zajęciach w Belle Parole

Chcesz sprawdzić, czy poprawnie używasz przysłówków, i przećwiczyć je w rozmowie? W Belle Parole możesz wybrać kurs języka włoskiego online, prowadzony przez native speakerów, w tym rodowitych Włochów mówiących po polsku. Nauka przez internet pozwala uczestniczyć w zajęciach bez dojazdów do szkoły. Termin lekcji warto ustalić zgodnie z dostępnością kursu i lektora.

Jeśli dopiero zaczynasz naukę, sprawdź kurs włoskiego od podstaw online. Do wyboru są zajęcia indywidualne i grupy liczące maksymalnie pięć osób. Gdy znasz już podstawy i chcesz więcej mówić, możesz zainteresować się konwersacjami po włosku w Warszawie.

Skontaktuj się z Belle Parole, opowiedz o swoim poziomie i celu nauki, a następnie zapytaj o odpowiednią formę zajęć. Przysłówki możesz ćwiczyć podczas opisywania codziennych sytuacji, własnych przyzwyczajeń i planów na kolejny wyjazd do Włoch.